Học Social Science ở Thuỵ Điển

Bài viết của Yến – Thạc sĩ ngành Digital Media and Society tại Đại học Uppsala, Thuỵ Điển (Source: Study in Sweden)

Bài viết là quan điểm và cảm nhận cá nhân của Yến. Hi vọng sẽ giúp các bạn có cái nhìn tổng quan về ngành Khoa học xã hội (Social Science) và trải nghiệm du học Thạc sĩ tại Thuỵ Điển!

Điều gì đúng, và điều gì sai?

Để học Social Science (Ngành khoa học xã hội), bạn sẽ phải đọc rất nhiều. Nhưng đương nhiên, có lí do cho điều đó. Bạn sẽ cần nghiên cứu rất nhiều lí thuyết xoay quanh một chủ đề, một vài lí thuyết thậm chí sẽ mâu thuẫn với nhau. Đôi khi bạn có thể thấy bực dọc và thậm chí tự hỏi bản thân tại sao mình phải đọc nhiều đến thế. Mình cũng y như vậy mỗi khi bắt đầu học một môn mới.

Nhưng đó là cách giáo dục của Thuỵ Điển.

Nếu để nói về một điều mình chắc chắn sau một năm học, đó là không có gì hoàn toàn đúng hay hoàn toàn sai. Nếu bạn thích thứ gì cũng trắng đen rõ ràng, có lẽ Social science không dành cho bạn. Bạn phải luôn sẵn sàng cho “a grey area” (một chủ đề không có giải pháp rõ ràng). Đó là khi mà nghiên cứu thực nghiệm của bạn cuối cùng không khớp 100% với lí thuyết đã học. Nhưng đừng lo lắng nhé! Bạn sẽ tìm thấy “vẻ đẹp” của nghiên cứu đó khi mà không ai, trừ bạn – một sinh viên Social science, có thể giải thích được.

Thuỵ Điển là quốc gia sáng tạo và đổi mới (creativity and innovation), tự do và dân chủ (freedom and democracy). Trong lớp học ở Thuỵ Điển, mọi người có quyền tự do chọn đề tài nghiên cứu. Sẽ có supervisors luôn sẵn sàng trả lời câu hỏi hay giúp bạn tìm ra hướng khi bạn “lạc đường” (đôi khi tình trạng này cũng xảy ra đấy!). Sinh viên được khuyến khích “challenge their ideas” và có quan điểm phản biện kể cả khi nhà nghiên cứu đó nổi tiếng đến đâu.

Bầu trời mới là giới hạn!

Mình ít khi làm nghiên cứu về những hiện tượng diễn ra xung quanh. Vì thế, những ngày đầu mình đã phải khóc ròng với đống lý thuyết khô khan. Nhưng tới bây giờ đến khi đã quen, mình có thể dựa vào lí thuyết và tìm ra những chủ đề thú vị để nghiên cứu, hay thử giải thích chúng bằng các lí thuyết. Rất nhiều nhà nghiên cứu khoa học xã hội đã tìm ra được những “miền kiến thức” mới, nhưng điều đó không có nghĩa kiến thức dừng lại ở đó. Chỉ vài năm sau, công nghệ thay đổi, con người thay đổi, và xã hội phải vận động theo.

Một mẩu tin tức thấy trên mạng xã hội có thể là một ý tưởng để mình bắt đầu bài luận nghiên cứu của mình. Những thói quen trên Internet cũng có thể là một hiện tượng xã hội. Trong một bài luận Master đầu tiên, mình đã quyết định nghiên cứu thứ mà mình luôn tò mò, và cũng là chủ đề bị coi là cấm kị ở Việt Nam. Khi đó, sử dụng các lí thuyết từ các nghiên cứu phương Tây, mình đã áp dụng chúng vào thực trạng của Việt Nam – một nơi có chế độ chính trị khác biệt hoàn toàn.

Vào ngày thuyết trình, mình được lắng nghe các sinh viên khác trình bày về những cuộc biểu tình vì môi trường ở Châu Âu. Mình cũng trình bày nghiên cứu về những cuộc biểu tình này diễn ra như thế nào ở một nơi khác trên thế giới. Chúng mình có thể thấy những sự giống nhau, và cả những khác biệt. Đó chẳng phải là “vẻ đẹp” của học khoa học xã hội trong một lớp học đa văn hoá ư?

Mình được học về can đảm

Bạn sẽ được truyền cảm hứng bởi những giảng viên, giáo viên. Họ là những người đã dành ra hàng năm sống và làm việc với lĩnh vực họ đang nghiên cứu. Họ sẵn sàng đi tới những vùng nghèo khó nhất thế giới, hay tiếp xúc với những cộng đồng xa lạ, sống xa quê hương để phục vụ mục đích nghiên cứu.

Bạn cũng sẽ cần lấy hết can đảm để cam kết với đối tượng nghiên cứu, kể cả khi họ là người xa lạ, hay chủ đề là một điều cấm kị.

Ở bài luận cuối, mình đã quyết định rời vùng an toàn của mình để nghiên cứu về cộng đồng tin rằng “Trái đất phẳng”. Một phong trào không chỉ tốn rất nhiều giấy mực của báo chí mà còn là chủ đề phi khoa học mà có thể bị coi là vô nghĩa. Trái với dự đoán, giảng viên đã khích lệ mình nghiên cứu, tin tưởng rằng mình có thể tìm ra được điều gì đó thú vị.

Lời kết

Có một thứ mình nhớ nhất về phong cách của Thuỵ Điển: “Quản lý kì vọng” rất quan trọng. Vì thế, mình cũng sẽ chia sẻ những mặt khác về chương trình học thạc sĩ Digital Media & Society của mình.

Chương trình cung cấp các góc nhìn phản biện về các hiện tượng xã hội, thứ mà bạn có lẽ không thấy liên quan đến thế giới kinh doanh ngoài kia. Bạn sẽ chẳng tìm thấy những case study kinh doanh thường thấy ở các trường dạy business, thứ mà có thể giúp bạn một phần nào đó cho tương lai sau tốt nghiệp. Bạn cũng sẽ chẳng có tiết học dạy technical skills mà các công ty trên thị trường thường mong muốn. Bạn sẽ tự học các kĩ năng này hoặc học trong các môn tự chọn. Chúng sẽ không có nhiều ở các chương trình thạc sĩ về khoa học xã hội đâu.

Mình rất tự hào về bản thân rằng sau một năm học, mình có cái nhìn khác về Digital media. Có thể hoặc không những kiến thức này được áp dụng vào nghề nghiệp tương lai, nhưng mình biết những thứ đã học sẽ mãi mãi có ích. Đó là lối tư duy phản biện. Đó là khao khát được làm sáng tỏ mọi thứ và điều tuyệt vời nhất, lòng can đảm không bao giờ ngừng khám phá những điều mới trên thế giới.