Đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp – Góc nhìn từ Thụy Điển

Năm 2021, theo bảng xếp hạng Global Innovation Index (Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu), Thụy Điển xuất sắc giữ vững vị trí thứ 2 trên thế giới, và đứng thứ nhất trong khu vực. Đây không phải là một bước tiến thành tựu, thực chất, đất nước này từ lâu đã đi đầu về số lượng công ty khởi nghiệp và số lượng phát minh trên đầu người. Chúng tôi đã kết nối tới Thụy Điển và có cuộc trò chuyện với Mathias Blob để tìm hiểu chủ đề Đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp.

Mathias Blob là Đồng sáng lập kiêm Giám đốc Đầu tư của Karolina Ventures và Karolina Invest Thụy Điển, chuyên đầu tư và hỗ trợ các start-up bước ra từ các trường đại học. Anh cũng trong ban lãnh đạo và làm cố vấn cấp cao cho nhiều doanh nghiệp, tổ chức lẫn cơ quan chính phủ. Anh từng có nhiều kinh nghiệm nghiên cứu và tư vấn, chủ yếu trong lĩnh vực phát triển tổ chức và phát triển kinh doanh.


Từ đời sống xã hội đến lí do vì sao Thụy Điển dẫn đầu về Đổi mới sáng tạo

Q: Suốt nhiều năm, Thụy Điển luôn giữ vững các vị trí cao trong bảng xếp hạng Đổi mới sáng tạo toàn cầu. Theo quan điểm của anh, điều gì đã tạo nên thành công này?

Tôi tin rằng có một số khía cạnh quan trọng trong đời sống xã hội tại đất nước này mà chúng ta cần đề cao để hiểu được vì sao Thụy Điển trở thành đất nước dẫn đầu về đổi mới sáng tạo:

Thứ nhất, là nền giáo dục miễn phí, phổ cập và chất lượng cao từ bậc mẫu giáo cho tới Tiến sĩ.

Thứ hai, là hỗ trợ tài chính hào phóng dành cho những ai muốn tận dụng cơ hội học tập tại các trường đại học hàng đầu.

Thứ ba, là “một xã hội cởi mở” (Open society), nghĩa là một xã hội có mức độ tin tưởng cao giữa người dân với nhau và giữa người dân với các cơ quan, đoàn thể; từ đó tạo điều kiện cho văn hóa chia sẻ được phát triển rộng rãi.

Thứ tư, là một đất nước sẵn sàng chấp nhận thất bại – ở Thụy Điển, bạn không cần phải xấu hổ khi thất bại, thậm chí hệ thống an sinh xã hội còn sẵn sàng giúp bạn sửa sai khi xảy ra vấn đề.

Thứ năm, là sự cân bằng giữa tính tự do, sáng tạo và tính tổ chức trong cả văn hóa lẫn trường học, cho phép học sinh sinh viên, trẻ em lẫn người lớn học hỏi và cùng kiến tạo tri thức theo cách riêng của mình. Điều này cũng là một phần trong định nghĩa về đổi mới sáng tạo.

Thứ sáu, là một xã hội quốc tế – Thụy Điển là một đất nước nhỏ bé phát triển dựa vào khả năng tương tác với các thị trường và các nền văn hóa khác. Điều này thúc đẩy khả năng nhận thức điều gì là tốt, không chỉ với bối cảnh văn hóa Thụy Điển mà còn cả với bối cảnh đa văn hóa, từ đó cho phép các quan điểm khác nhau được phát triển.

Thứ bảy, là một xã hội số hóa phát triển, cho phép thông tin được truyền tới mọi nơi.

Cuối cùng, là một ý chí chính trị mạnh mẽ muốn thúc đẩy đổi mới sáng tạo và giáo dục, từ đó tạo ra một hệ sinh thái khỏe mạnh cho lĩnh vực này (gồm các vườn ươm doanh nghiệp, hệ thống hỗ trợ, v.v)

Nguồn: Statista

Khởi nghiệp thành công không nhất thiết phải có ý tưởng mới

Q: Có phải là các doanh nghiệp khởi nghiệp thành công cần có những ý tưởng độc đáo? Theo anh, điều gì làm nên một start-up thành công?

Tôi nghĩ có rất nhiều start-up không nhất thiết phải có một ý tưởng, sản phẩm hay dịch vụ đột phá, nhưng họ có cách cải tiến một ý tưởng đã có. Điều này cũng làm họ có chút khác biệt trong thị trường của mình. Đôi khi họ lại chỉ đơn thuần mang một sản phẩm từ một thị trường khác rồi thay đổi cho phù hợp với thị trường của mình và đó cũng là một cách tiếp cận tốt.

Đối với tôi yếu tố quan trọng nhất là sự phù hợp với thị trường – start-up này (và những gì nó làm) sẽ phù hợp với thị trường như thế nào? Liệu có một nhu cầu chưa được giải quyết trên thị trường dành cho nó không? Thậm chí, ý tưởng càng độc lạ, hành trình tiếp cận thị trường càng dài và khó khăn. Nhưng trái lại, khi một start-up có một ý tưởng hoàn toàn mới lạ và đột phá, không chỉ rủi ro mà cả tiềm năng của nó cũng lớn hơn. Đó cũng là lí do vì sao cá nhân tôi luôn thích các start-up bước ra từ các trường đại học, tôi biết ý tưởng của họ bắt nguồn từ nghiên cứu bài bản. Câu hỏi ở đây là liệu có một thị trường dành cho nó không?

Q: Anh có thể chia sẻ một số ý tưởng start-up thú vị tại Thụy Điển?

Một số công ty thú vị nhất mà tôi từng quan sát đến từ cộng đồng khởi nghiệp tại thành phố Uppsala, cụ thể là những công ty đến từ hai trường đại học trong thành phố. Đây là một số ví dụ nổi bật:

Inossia – một công ty công nghệ y tế dựa trên nghiên cứu từ phòng thí nghiệm Ångström tại Đại học Uppsala. Inossia cung cấp một loại chất làm mềm nhằm giúp xi măng sinh học thích ứng tốt hơn với các triệu chứng cơ học của bệnh loãng xương. Cải tiến đột phá này có thể giúp thay đổi cuộc sống của hàng triệu người và cải thiện đáng kể chất lượng cuộc sống của họ. https://inossia.com

Grönovation – một công ty công nghệ thực phẩm dựa trên nghiên cứu của Đại học Khoa học Nông nghiệp Thụy Điển (SLU). Doanh nghiệp đầy sáng tạo này đã phát triển một hệ thống canh tác trong nhà hoàn toàn tự động, cho phép nông dân canh tác với lượng nước ít hơn 95% và mức tiêu thụ năng lượng tối thiểu trong một môi trường được kiểm soát. https://gronovation.se

Disir Productions – một công ty về game/công nghệ AR/VR dựa trên nghiên cứu của khoa Khảo cổ tại Đại học Uppsala. Với sự kết hợp giữa gaming và khảo cổ học, đội ngũ tại Disir đã phát triển một nền tảng tuyệt vời để sản xuất những trải nghiệm tương tác cho các di sản văn hóa. https://www.disir.se

Altris – một loại pin mới dựa trên nghiên cứu từ phòng thí nghiệm Ångström tại Đại học Uppsala. Họ đã khám phá ra một phương pháp mới để sản xuất pin natri sử dụng các nguyên vật liệu có thể tái tạo. Phát hiện thay đổi thế giới này cho phép sản xuất một thế hệ pin không chỉ thân thiện hơn với môi trường mà còn có chi phí sản xuất thấp hơn so với các sản phẩm cạnh tranh. https://www.altris.se

Tôi cũng từng làm việc cùng các start-up không trực tiếp đến từ các nghiên cứu nhưng đã phát triển dựa trên hệ sinh thái các nhà nghiên cứu và bong bóng khởi nghiệp tại Uppsala. Có hai doanh nghiệp tiêu biểu cho hình thức này:

Xertified – một start-up tại Uppsala mang đến một tiêu chuẩn hoàn toàn mới cho vấn đề bảo mật trong công nghệ Internet vạn vật (IoT Security). Tất cả các vật dụng được kết nối đều có thể bị rò rỉ và lợi dụng bởi các cá nhân và tổ chức có ý đồ xấu. Những mối đe dọa có thể thâm nhập vào hệ thống thông qua máy in, thiết bị tiện ích, laptop hay thậm chí cả TV thông minh. Thông qua các khái niệm bảo mật vùng biên (edge security), nhận diện không thể từ chối (undeniable identities) và tin cậy bằng không (zero trust), họ cung cấp dịch vụ bảo mật không thể xâm phạm và kiểm soát truy cập cho các thiết bị Internet vạn vật (IoT). Công nghệ XoT™ là một giải pháp xuyên thiết bị mang sự bảo mật đến rìa hệ thống và bảo vệ các thiết bị kết nối IoT thông qua kiểm soát truy cập chuyên dụng. 

Fixi – được thành lập bởi Rafi, cựu sinh viên Đại học Uppsala người Ấn Độ, Fixi phát triển một thị trường điện tử cho xe đạp. Bằng cách kết nối các cửa hàng xe đạp, nhà cung cấp và khách hàng, Fixi khiến việc mua sắm, sửa chữa và bán lại xe đạp và các sản phẩm, dịch vụ liên quan trở nên dễ dàng. https://fixi.bike

Xu thế khởi nghiệp dựa trên các thành tựu khoa học

Q: Đáng chú ý trong những năm gần đây là sự xuất hiện của các doanh nghiệp dựa trên các thành tựu khoa học. Xu thế này diễn ra thế nào tại Thụy Điển?

Tôi nghĩ điều này đã diễn ra tại Thụy Điển trong nhiều năm, và tại Uppsala chúng tôi có lịch sử lâu đời về phát triển ngành dược phẩm. Trong lĩnh vực này, các trường đại học và các công ty đã hợp tác chặt chẽ trong nhiều thập kỉ để phát triển các loại thuốc và phương pháp điều trị mới.

Một điều đã thay đổi trong 10-15 năm trở lại đây là ngày càng có nhiều “áp lực” và sự khuyến khích cho sinh viên và các nhà nghiên cứu đi tìm kiếm các cơ hội kinh doanh trong lĩnh vực học tập/nghiên cứu của họ. Ngày nay, cũng khá dễ để tìm các khoản tiền mềm để phát triển một ý tưởng thành dự án, một bước quan trọng để có thể huy động vốn trong các bước tiếp theo. 

Nguồn: https://imagebank.sweden.se/

Khó khăn cho các doanh nghiệp Thụy Điển trong và sau đại dịch COVID-19

Q: Theo quan sát của anh, có những khó khăn nào cho các doanh nghiệp và start-up tại Thụy Điển trong và sau đại dịch COVID-19?

Chắc chắn rất nhiều doanh nghiệp trong số này đang phải loay hoay vì đại dịch. Với các start-up, khó khăn không nằm ở việc thua lỗ (vì họ vốn là các công ty chưa tạo ra doanh thu ngay) mà nằm ở sự chậm trễ dưới nhiều hình thức. Các khoản đầu tư cho họ có thể bị hoãn, rất nhiều công ty phụ thuộc vào một chuỗi cung ứng toàn cầu và trong thời điểm đại dịch, rất nhiều chuỗi này đã (và đang) ngừng hoạt động. Nhưng song song với đó, rất nhiều start-up đã có những cơ hội mới và chính phủ cũng đã rất khẩn trương trong việc triển khai hệ thống hỗ trợ trong thời điểm dịch bệnh, ví dụ như cho phép các start-up tiếp cận nguồn tài trợ mềm mới, v.v.

Đối với các công ty lớn, rất nhiều trong số họ chứng kiến sự tụt giảm về doanh thu, đặc biệt là các công ty trong lĩnh vực nhà hàng và du lịch. Bên cạnh đó, chúng ta cũng có thể thấy một số công ty kinh doanh phát triển, như các công ty trong lĩnh vực giáo dục, xây dựng, v.v. Chúng ta có thể thấy một số ví dụ ấn tượng về cách người ta tận dụng cơ hội để làm mới những kĩ năng của bản thân trong dịch bệnh – phi công và tiếp viên hàng không trở thành y tá, điều dưỡng, v.v.

Trải nghiệm làm việc cho các doanh nghiệp Thụy Điển

Q: Nếu bản thân không tự thành lập doanh nghiệp, thì trải nghiệm làm việc cho các doanh nghiệp tại Thụy Điển sẽ như thế nào?

Có rất nhiều những cơ hội tuyệt vời cả trong những start-up hay các công ty có tính đổi mới sáng tạo cao này, rất nhiều trong số họ đang tìm kiếm những tài năng trẻ trên khắp thế giới có thể giúp họ hiện thực hóa tầm nhìn của mình. Làm việc tại Thụy Điển là một trải nghiệm rất “đồng đội”. Hầu hết các công ty đều nhấn mạnh khả năng làm việc nhóm và cùng nhau giải quyết vấn đề. Điều này cũng mang đến những cơ hội tuyệt vời để học hỏi từ những người khác và phát triển kĩ năng.

Nguồn: https://imagebank.sweden.se/

Lời khuyên cho sinh viên muốn học tập/khởi nghiệp tại Thụy Điển

Q: Anh có lời khuyên nào cho các bạn sinh viên có nguyện vọng học tập/khởi nghiệp tại Thụy Điển không?

Giống như bất cứ khi nào bạn đến những nơi mới, điều quan trọng là xây dựng mạng lưới các mối quan hệ tại địa phương. Lời khuyên của tôi sẽ là tìm kiếm những mối quan hệ này và thiết lập càng nhiều các mạng lưới quan hệ càng tốt. Bạn có thể có một mạng lưới cho công việc và kinh doanh, một mạng lưới cho bạn bè và các hoạt động giải trí, v.v.

Đối với sinh viên, những mạng lưới này thường dễ thấy hơn, còn đối với các doanh nghiệp và start-up, chúng có thể rất khó để thiết lập. Tuy nhiên, có rất nhiều các co-working space tại Thụy Điển và đó là một địa điểm tốt để tìm các mối quan hệ. Chúng tôi cũng có một số những vườn ươm doanh nghiệp tốt để bạn có thể tham gia và xây dựng mạng lưới quan hệ của mình.

Ngoài ra, nếu bạn mong muốn thành lập một công ty tại Thụy Điển, tôi cũng nghĩ sẽ là một ý hay nếu bạn tìm cho mình những mentor/coach hiểu rõ đặc điểm xã hội địa phương và có thể hướng dẫn bạn trong khoảng thời gian đầu.

Cảm ơn anh vì những chia sẻ của mình!